Nöbetçi Eczaneler
İzmit Körfezi’nin doğu baseninde yürütülen dip çamuru temizliği projesinde, iki etapta toplam 225 hektarlık alandan yaklaşık 2,4 milyon metreküp çamur çıkarıldı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Kocaeli Büyükşehir Belediyesi işbirliğinde sürdürülen çalışmalar ve diğer çevresel uygulamalarla körfezdeki deniz canlılarının popülasyonunda gözle görülür artış kaydedildi.
Proje, dip çamurunun deniz tabanından çıkarılmasının yanı sıra susuzlaştırılması ve bertaraf edilmesini kapsıyor. Bilimsel araştırmalar ve fizibilite çalışmaları sonucunda hazırlanan projede, başlangıçta İzmit Körfezi’nin doğu basenindeki 468 hektarlık alandan, 15 metre derinliğe kadar yaklaşık 3,8 milyon metreküp çamurun uzaklaştırılması hedeflendi. Sahadaki çalışmalar Mayıs 2023’te başladı.
Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin 7 Eylül 2026 tarihli açıklamasında, iki etapta 225 hektarlık alanın temizlendiği ve yaklaşık 2,4 milyon metreküp dip çamurunun çıkarıldığı bildirildi. Böylece projenin ikinci etabı tamamlanırken, sonraki aşamalara yönelik çalışmaların sürdüğü belirtildi.
Projenin hazırlıkları 2016’da başladı
İzmit Körfezi’ndeki dip çamurunun miktarını ve özelliklerini belirlemek amacıyla Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM) işbirliğinde 2016 yılında araştırmalara başlandı. Körfezin doğu bölümündeki çamurun çevresel etkileri ile temizleme yöntemlerinin incelendiği çalışmalar yürütüldü.
İstanbul Üniversitesi ve TÜBİTAK MAM tarafından 2021’de hazırlanan fizibilite raporlarında, İzmit Körfezi’nin doğu baseninde 468 hektarlık alanda yaklaşık 3,8 milyon metreküp dip çamuru bulunduğu belirlendi. Bunun üzerine Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı arasında 28 Ağustos 2022’de ortak işbirliği protokolü imzalandı.
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığınca bütçesi onaylanan proje, Marmara Denizi ve Adalar Özel Çevre Koruma Bölgesi içinde yer alan İzmit Körfezi’nin çevresel değerlerinin korunması amacıyla hayata geçirildi.
Çamur, deniz tabanından boru sistemiyle tesise taşınıyor
Dip çamuru temizliği için İzmit’teki eski fuar alanı mevkisinde yaklaşık 70 dönümlük alana şantiye kuruldu. Deniz tabanından çıkarılan çamurun susuzlaştırılması ve bertaraf edilmesine ilişkin işlemler burada oluşturulan tesislerde yürütülüyor.
2 Mayıs 2023’te düzenlenen törenin ardından başlayan çalışmalarda, çamur gemiler ve boru sistemi aracılığıyla denizden çıkarılarak karadaki tesise aktarılıyor. Tesise getirilen malzeme tarama ve susuzlaştırma işlemlerinden geçiriliyor. Çamurun içindeki su ayrıştırılarak geriye kalan malzemenin deniz ortamından uzaklaştırılması sağlanıyor.
Projenin ilk döneminde çamurun geotekstil tüplerde biriktirilerek kurutulması yöntemi de kullanıldı. Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin Kasım 2024 tarihli açıklamasında, proje kapsamında toplam 3 bin 500 geotekstil tüp kullanılmasının planlandığı ve o tarihe kadar 1.031 tüpte çamur kurutulduğu bilgisi paylaşıldı.
İlk etapta 1,1 milyon metreküp çamur çıkarıldı
Projenin ilk etabında 125 hektarlık alanın temizlenmesi ve yaklaşık 1,1 milyon metreküp dip çamurunun çıkarılması planlandı. Kasım 2024’te yapılan açıklamalarda, 92 hektarlık alandan 1 milyon metreküp çamurun uzaklaştırıldığı duyuruldu.
İlk etabın tamamlanmasıyla 125 hektarlık alandaki yaklaşık 1,1 milyon metreküp çamur denizden çıkarıldı ve ikinci etap çalışmalarına geçildi. Bu aşamada çamur susuzlaştırılarak içindeki su ayrıştırıldı; böylece taşınacak malzemenin hacminin azaltılması ve uygun yöntemlerle bertaraf edilmesi amaçlandı.
İkinci etap tamamlandı, üçüncü etap için süreç başlatıldı
İkinci etapta 100 hektarlık alanda yaklaşık 1,3 milyon metreküp dip çamurunun temizlenmesi için çalışma yapıldı. Belediyenin 7 Eylül 2026 tarihli açıklamasına göre bu etap da tamamlandı ve iki etapta toplam 225 hektarlık alandan yaklaşık 2,4 milyon metreküp çamur çıkarıldı.
Temizlenen alanın büyüklüğü yaklaşık 300 futbol sahasına ulaştı. Temmuz 2026’da yapılan açıklamada ise üçüncü etap kapsamında 247 hektarlık alanda çalışma yürütülmesinin planlandığı bildirildi.
Çalışmaların amacı körfezin ekolojik yapısını iyileştirmek
İzmit Körfezi’nin doğu kesiminde kentleşme, sanayileşme ve dereler aracılığıyla taşınan kirleticiler nedeniyle zaman içinde dip çamuru birikti. Deniz tabanındaki bu birikim, yaşam alanlarının özelliklerini değiştirebilirken çamurda bulunan organik maddelerin ayrışması da oksijen tüketimini artırarak ekosistem üzerinde baskı oluşturabiliyor.
Dip çamurunun temizlenmesiyle deniz tabanındaki olumsuz koşulların azaltılması, oksijen seviyesinin iyileştirilmesine katkı sağlanması ve deniz tabanında ya da tabana yakın bölgelerde yaşayan canlılar için daha elverişli yaşam alanları oluşturulması hedefleniyor.
Ancak dip çamurunun çıkarılması, körfezdeki tüm çevre sorunlarını tek başına ortadan kaldırmıyor. Kirlilik kaynaklarının kontrol altına alınması, atık su arıtma altyapısının etkin işletilmesi, derelerden taşınan kirliliğin önlenmesi ve düzenli çevresel izleme çalışmaları da deniz ekosisteminin korunması açısından önem taşıyor.
Çıkarılan çamur farklı alanlarda değerlendiriliyor
İzmit Körfezi’nden çıkarılan dip çamuru, laboratuvar çalışmalarında tuğla, briket, sıva tipi yapı malzemeleri ve beton katkısı olarak değerlendirildi. Malzeme ayrıca seramik yapay resiflerin üretiminde kullanıldı.
Eylül 2026’da, yüzde 65’e kadar dip çamuru içeren resifler Değirmendere’de denize bırakıldı. Bu resiflerle deniz canlıları için yeni tutunma ve yaşam alanları oluşturulması hedefleniyor. Tuğla, briket ve beton katkısına ilişkin çalışmalar ise araştırma ve deneme niteliğinde yürütüldü.
Temizlenen bölgelerde biyoçeşitlilik takip ediliyor
Dip çamuru temizliğinin deniz ekosistemi üzerindeki etkileri de izleniyor. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi, temizlenen bölgelerde biyoçeşitlilik izleme çalışmaları gerçekleştiriyor.
Körfezdeki kirliliğin önlenmesine yönelik olarak derelere bariyerler yerleştirilmesi, deniz süpürgeleri ve amfibik araçlarla temizlik yapılması gibi uygulamalar da sürdürülüyor.