Nöbetçi Eczaneler
Sosyal medya kullanımına ilişkin yeni düzenlemeyle gündeme gelen 15 yaş sınırı tartışılırken, Sakarya Üniversitesi Psikoloji Bölümü’nden Doç. Dr. Sümeyye Derin, ergenlik döneminde beyin gelişiminin henüz tamamlanmadığını ve bu durumun gençleri dijital dünyanın olumsuz etkilerine karşı daha savunmasız bırakabildiğini söyledi.
Derin, insan beynindeki gelişimin 25 ila 30 yaşına kadar sürdüğünü belirterek, mantıklı karar verme ve dürtü kontrolünden sorumlu prefrontal korteksin gelişimini devam ettirdiğini, duygusal ve tepkisel süreçlerde etkili olan limbik sistemin ise ergenlik döneminde daha baskın çalıştığını ifade etti. Özellikle 15 yaşın bu açıdan önemli bir dönem olduğuna dikkati çeken Derin, bu yaştaki gençlerin sağlıklı karar verme ve eleştirel düşünme becerilerinde zorlanabildiğini kaydetti.
“25 yaşa kadar beynimizin gelişimi devam ediyor”
Beyin gelişiminin çocukluktan başlayarak 25 yaşına kadar sürdüğünü, bazı kaynaklarda bu sürenin 30 yaşına kadar uzadığının belirtildiğini aktaran Derin, şöyle konuştu:
“Özellikle beyin gelişimi açısından bu sürece bakmakta fayda var. Bizlerin çocukluktan itibaren 25 yaşa kadar beynimizin gelişimi devam ediyor. Hatta bazı kaynaklar bunun 30’a kadar sürdüğünü söylüyor. Bu nokta 15 yaşta henüz limbik sistem daha aktif, yani duygular, düşünme, sağlıklı karar verme sistem dediğimiz prefrontal korteksin gelişimi ise hala devam etme sürecinde. Bu noktada sağlıklı karar verme dürtüleri kontrol edebilme eleştirel düşünebilme gibi becerileri henüz prefrontal korteks henüz bu yaşta gelişmediği için maalesef yeterli düzeyde gerçekleştiremiyorlar.”
“Dikkat ve odaklanma anlamında olumsuz etkilenebiliyor”
Sosyal medyada yer alan hızlı içeriklerin dikkatin sürdürülmesini zorlaştırabildiğini belirten Derin, uzun süreli kullanımın dikkat dağınıklığı ve odaklanma sorunlarına yol açabildiğini söyledi. Özellikle 15 yaş ve altındaki çocukların öğrenme sürecinde olduğuna işaret eden Derin, satranç öğrenmek, problem çözmek ve enstrüman çalmak gibi faaliyetlerin uzun süreli çaba ve odaklanma gerektirdiğini vurguladı.
Derin, “Burada özellikle sosyal medya içeriğine ve o ortama baktığımızda dikkatin yönlendirilmesi ve sürdürülmesi açısından bakarsak çok hızlı içerikler var. Bunlar dikkatin sürdürülmesi konusunda oldukça zorlayıcı ortam sunuyor. Bu noktada sosyal medyanın bu hızlı dikkat dağıtan ortamında, gündelik yaşam oradan çok farklı daha yavaş işleyen ve odaklanmayı gerektiren faaliyetler yapmak durumundayız. Özellikle 15 yaş ve öncesi için düşünürsek öğrenmeyi gerçekleştiriyor bu yaştaki çocuklar. İşte satranç öğrenmek, problem çözmek, enstrüman çalmayı öğrenmek. Bunların biri aslında odaklanmayı ve uzun süreli çabayı gerektiren bir durum. Bu noktada çocukların bu tür odaklanma ve uzun süreli çaba konusunda sosyal medyanın olumsuz etkilerinden maalesef dikkat ve odaklanma anlamında olumsuz etkilenebiliyor” dedi.
Ebeveynlere “yargılamayın” uyarısı
Çocukların sosyal medyada karşılaştıkları olumsuz durumları ebeveynleriyle paylaşmaları halinde yargılayıcı bir tutumla karşılaşmamaları gerektiğini belirten Derin, ailelerin öncelikle çocuklarının kendilerini güvende hissetmesini sağlamasının önem taşıdığını dile getirdi.
Derin, “Eğer bir tacizle karşılaştıysa çocuk ve bunu ebeveyniyle paylaştıysa ebeveyni bu noktada ‘Sen ne yaptın bakalım, ben sana o kadar söylemiştim. Dikkatli ol’ diye gibi yargılayıcı ve eleştirel taraftan yaklaşırsa çocuk bir de orada hayal kırıklığına uğrayabilir ve kendini güvende hissetmeyebilir. Yani bu noktada özellikle ebeveynlerinin özellikle bundan bilgi sahibi olduğunda ekran görüntüsü görselini alması gerekirse hukuki yollara başvurulması, çocuğunu bu noktada bilgilendirmesi onun duygularını anlayan taraftan o korkusunu anlayan ve onunla iş birliği halinde olan sevgisini hala sunan tarafta olması oldukça önemli” ifadelerini kullandı.
“Yetenek alanlarına göre faaliyetlere yönlendirmesi önem arz ediyor”
İnternet ve teknolojiyle büyüyen çocukların günün önemli bölümünü sosyal medyada geçirebildiğini aktaran Derin, ebeveynlerin çocuklarının bu platformu hangi ihtiyaçlarını karşılamak için kullandığını anlaması gerektiğini söyledi. Sosyal medyanın arkadaşlık ilişkileri kurma, eğlenme ve gündemi takip etme gibi işlevler taşıyabildiğini belirten Derin, ailelerin çocuklarının ilgi ve yeteneklerini gözlemleyerek onları farklı faaliyetlere yönlendirmesinin önemine dikkat çekti.
Derin, “Şimdi burada ebeveynlerin bahsettiğim gibi sosyal medya çocuğun dünyasında nereye karşılık geliyor. Hangi psikolojik ihtiyaçlarını karşılıyor. Sosyal medya arkadaşlık ilişkisi kurduğumuz bir yer. Aynı zamanda eğlendiğimiz bir yer. Birçok içerik eğlendirici olabiliyor. Aynı zamanda belki de gündemi takip ettiğimiz bir yer. Bu noktada ebeveynler sosyal medyanın getirdiği sınırlamayla birlikte çocukların ilgi alanlarını, yeteneklerini yakından gözlemeleri bu noktada ilgi ve yetenek alanlarına göre faaliyetlere yönlendirmesi önem arz ediyor” dedi.